سبد خرید خالی است.
فتق چیست؟ (علائم و درمان قطعی+پیشگیری)
آیا تا به حال در ناحیه شکم یا کشاله رانتان برجستگی یا تورمی دیدهاید که گاهی اوقات دردناک و حساس میشود؟ این نشانهها میتوانند علائم فتق باشند. فتق زمانی تشکیل میشود که بخشی از اندامهای داخلی از عضلات بیرون بزند و به شکل برآمدگی دیده شود. عموم مردم از این بیماری به عنوان باد فتق یاد میکنند. این عارضه لزوماً خطرناک نیست؛ اما اگر درمان به جا و به موقع انجام نشود، ممکن است به یک عارضه خطرناک و مهلک تبدیل شود. در صورتی که فتق بزرگ و دردناک شود، پزشک برای درمان آن عمل جراحی را پیشنهاد میدهد. در ادامه با انواع فتق، علائم و راههای درمان آن آشنا خواهید شد.
فتق چیست و چگونه ایجاد میشود؟
فتق (هرنی) به معنای بیرون زدگی یک عضو یا بافت داخلی (مانند روده یا بافت چربی) از دیواره عضلانی اندامها است. این اتفاق معمولاً به دلیل ضعف، کشیدگی یا پارگی عضلات و لایههای نگهدارنده رخ میدهد. به طوریکه در محل بیرون زدگی، تودهای پدیدار میشود که میتوان آن را لمس یا مشاهده کرد.
فتقها گاهی کوچک و گاهی بزرگ هستند. آنها میتوانند یک برجستگی بدون درد و ناراحتی باشند یا ممکن است تودهای بسیار دردناک و آزاردهنده باشند؛ به خصوص هنگام سرفه، بلند کردن اجسام سنگین یا انجام فعالیتهای بدنی.
فتق بیشتر در نواحی مانند شکم، کشاله ران، قسمت بالای ران، ناف یا در محل برش جراحی تشکیل میشود و اگر درمان نشود، ممکن است با گذر زمان بزرگتر و خطرناکتر شود.
از کجا بفهمیم باد فتق داریم؟
شایعترین علائم آنها عبارتند از:
- دیده شدن برآمدگی در حالت ایستاده، هنگام سرفه کردن و کشیده شدن عضلات
- احساس سوزش یا درد در محل برآمدگی
- درد یا ناراحتی (معمولاً در قسمت پایین شکم) به خصوص هنگام خم شدن به سمت جلو، سرفه کردن یا بلند کردن اجسام سنگین
- احساس فشار، ضعف یا سنگینی در شکم
- در برخی موارد، زمانی که روده بیرون زده باشد، درد و تورم از اطراف بیضهها به سمت داخل کیسه بیضهها کشیده میشود.
انواع فتق
شایع ترین انواع فتق عبارتند از:
- اینگوینال (کشاله ران) که به آن فتق بیضه هم گفته میشود.
- رانی یا فمورال (ناحیه فوقانی ران/کشاله ران خارجی)
- اپی گاستریک (بالای ناف و زیر دنده)
- برشی (پس از جراحی شکمی در محل برش)
- نافی (نزدیک ناف)
- هیاتال (قسمت فوقانی معده)
فتق بیضه چیست؟
فتق بیضه یا کشاله ران زمانی تشکیل میشود که بخشی از روده کوچک به کشاله ران یا کیسه بیضه (در آقایان) فشار وارد کند و باعث ایجاد یک برآمدگی قابل مشاهده در بالای قسمت داخلی ران یا کیسه بیضه شود. این نوع فتق در هر دورهای از زندگی ممکن است رخ دهد و در مردان هم شایعتر است.
فتق کشاله ران ممکن است به صورت مستقیم یا غیرمستقیم ایجاد شود. نوع غیرمستقیم آن، شایعترین نوع این عارضه است. این عارضه در تولدهای زودرس، قبل از این که کانال مغبنی به طور کامل شکل بگیرد، ایجاد میشود. اما فتق مستقیم کشاله ران اغلب در بزرگسالان اتفاق میافتد. باور عمومی بر این است که ضعف عضلات در بزرگسالی باعث ایجاد نوع مستقیم آن میشود.
تشخیص فتق چگونه انجام میشود؟
معمولاً معاینات فیزیکی برای تشخیص این عارضه کافی است. در این روش، پزشک بیرون زدگی یا برجستگی ناحیه موردنظر را به دقت بررسی و لمس میکند. از آنجا که ایستادن و سرفه کردن باعث مشخصتر شدن فتق میشود، ممکن است از شما خواسته شود بایستید یا چند بار سرفه کنید تا بیرون زدگی بهتر دیده شود.
اگر پزشک نتواند تنها با معاینه به تشخیص قطعی برسد یا اگر علائم مبهم باشد، از روشهای تصویربرداری کمک گرفته میشود. سونوگرافی یکی از پرکاربردترین روشها برای مشاهده فتق و بررسی محتویات آن است. در برخی موارد، برای ارزیابی دقیقتر یا تشخیص فتقهای کوچکتر و عمقیتر، انجام سی تی اسکن یا MRI ضروری خواهد بود. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا نوع، اندازه و محل دقیق فتق را مشخص کند و بهترین روش درمان را انتخاب نماید.
دلایل ایجاد فتق چیست؟
بروز برخی از انواع فتق علت مشخصی ندارد. اما برخی از آنها ممکن است به دلایل زیر ایجاد شوند:
- اعمال فشار زیاد بر شکم
- ضعف عضلات دیواره شکم
- ورزشها و فعالیتهای شدید
- عطسه یا سرفه مزمن
- یبوست یا فشار هنگام دفع ادرار و مدفوع
- تجمع غیر طبیعی مایع در شکم (آسیت)
- اضافه وزن
- سیگار کشیدن زیاد
چه کسانی بیشتر به این عارضه مبتلا میشوند؟
برخی عوامل شانس ابتلای افراد به فتق را بالا میبرند. مهمترین آنها عبارتند از:
- جنسیت: مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند.
- مسن بودن: با افزایش سن عضلات ضعیف میشوند و خطر ایجاد هرنی بالا میرود.
- رنگ پوست: افراد با رنگ پوست سفید بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به این بیماری هستند.
- یبوست مزمن: یبوست طولانی مدت باعث وارد شدن فشار زیاد هنگام دفع مدفوع میشود و خطر بروز باد فتق را بالا میبرد.
- سرفه مزمن: سرفههای مداوم فشار زیادی به دیواره شکم وارد میکند و شانس این عارضه را بالا میبرد.
- بارداری: بارداری هم عضلات شکم را ضعیف میکند و هم فشار داخلی شکم را افزایش میدهد.
- تولد زودرس و وزن کم در هنگام تولد: نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند یا وزن کمی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به فتق قرار دارند.
- اضافه وزن: چاقی باعث وارد شدن فشار اضافی به عضلات شکم میشود و احتمال ایجاد هرنی را بالا میبرد.
اگر این بیماری درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
- اعمال فشار به بافتهای اطراف: بیشتر فتقهای کشاله ران اگر با جراحی اصلاح نشوند، به مرور زمان بزرگ میشوند. در مردان، فتق بزرگ شده میتواند به داخل کیسه بیضه کشیده شود و باعث درد و تورم بیضهها گردد.
- مسدود شدن روده: اگر روده بیرون زده به داخل شکم بازگردانده نشود و درمان صورت نگیرد، محتویات فتق ممکن است در دیواره شکم گیر بیفتد. این وضعیت میتواند جریان خون بافت را مختل کند و در نتیجه موجب درد شدید، حالت تهوع، استفراغ، ناتوانی در دفع مدفوع و در نهایت التهاب شدید روده و سپسیس (عفونت گسترده خون) شود.
روشهای درمان فتق
در صورتی که فتق کوچک باشد و علائم آزاردهندهای ایجاد نکند، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد که مدتی صبر کند و وضعیت بیمار را تحت نظر داشته باشد تا درمان با کمک روشهای کم تهاجمی و تغییرات سبک زندگی انجام شود.
اما اگر فتق به مرور زمان بزرگ شود یا عوارض دردناک و شدیدی ایجاد کند، معمولاً عمل جراحی ترمیم فتق انجام میشود تا هم ناراحتی بیمار برطرف گردد و هم از مشکلات جدی در آینده جلوگیری شود.
این عمل جراحی میتواند به صورت باز یا لاپاراسکوپی انجام شود. همچنین ممکن است طی این عمل از مشهای جراحی مانند پرولین مش استفاده شود تا با تقویت بافت ضعف شده از عود مجدد فتق پیشگیری شود. پزشک بسته به شرایط بیمار، اندازه فتق و سوابق پزشکی، بهترین روش درمان را انتخاب خواهد کرد.
عمل جراحی باز برای ترمیم فتق
در این عمل جراحی که بسته به شرایط بیمار میتواند تحت بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام شود، جراح ابتدا شکافی در ناحیه فتق ایجاد میکند و بافت بیرون زده را به داخل حفره شکمی بازمیگرداند. در اغلب موارد برای تقویت ناحیه ضعیف شده از یک مش جراحی مانند پرولین مش استفاده میشود تا از عود مجدد فتق جلوگیری گردد. در پایان، محل جراحی با استفاده از بخیه، گیره یا چسب جراحی بسته میشود.
پس از پایان عمل، پزشک توصیههای لازم را برای مراقبتهای پس از جراحی و محدودیتهای حرکتی به بیمار ارائه خواهد داد.
جراحی لاپاراسکوپی برای ترمیم فتق
در این عمل کم تهاجمی که اغلب تحت بیهوشی عمومی انجام میشود، جراح ابتدا چند شکاف کوچک روی شکم ایجاد میکند. سپس برای بهتر دیده شدن ارگانهای داخل شکم، گاز دی اکسید کربن (CO₂) به درون حفره شکمی تزریق میشود تا کاملاً فضای شکم را باز کند.
پس از آن، یک لوله باریک مجهز به دوربین کوچک (لاپاروسکوپ) از طریق یکی از این شکافها وارد شکم میشود. تصاویر زنده دوربین روی مانیتور نمایش داده میشود و جراح با کمک این تصاویر، محل دقیق فتق را شناسایی میکند.
در ادامه، ابزارهای جراحی مخصوص از طریق سایر شکافها وارد میشوند تا بافت بیرون زده به داخل بازگردانده شود. در نهایت، ناحیه ضعیف شده با استفاده از مش جراحی پوشانده و تقویت شود. این مش در جای خود ثابت میشود تا از بازگشت مجدد فتق جلوگیری کند. در پایان عمل، گاز تخلیه شده و شکافهای کوچک بخیه یا چسب زده میشوند.
افرادی که از روش لاپاراسکوپی برای ترمیم باد فتق استفاده میکنند، نسبت به افرادی که با روش جراحی باز عمل میشوند، ناراحتی و اسکار کمتری پس از عمل خواهند داشت و سریعتر میتوانند به فعالیتهای روزمره خود بپردازند.
راههای پیشگیری
فتق معمولاً زمانی ایجاد میشود که فشار داخل شکم زیاد شده و دیوارههای عضلانی ضعیف شوند. با رعایت نکات زیر میتوان احتمال بروز این عارضه را کاهش داد:
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین: در صورت نیاز به بلند کردن اجسام سنگین از تکنیک صحیح استفاده کنید و فشار زیادی به عضلات شکم وارد نکنید.
- حفظ وزن سالم: اضافه وزن فشار اضافی به دیواره شکم وارد میکند و خطر باد فتق را افزایش میدهد.
- درمان یبوست مزمن: با مصرف کافی مایعات، فیبر و ورزش منظم، عملکرد روده را بهبود دهید تا هنگام دفع فشار زیادی به بدنتان وارد نشود.
- درمان سرفه مزمن: در صورت ابتلا به بیماریهای تنفسی یا استعمال دخانیات، نسبت به درمان و ترک آن اقدام کنید.
- تقویت عضلات شکم: انجام تمرینات مناسب برای تقویت عضلات مرکزی بدن (core) میتواند از ضعف دیواره شکم جلوگیری کند.
- پرهیز از کشیدن سیگار: سیگار کشیدن باعث سرفه مداوم و کاهش سلامت بافتها میشود که هر دو ریسک باد فتق را بالا میبرند.
- مراقبت پس از عمل جراحی: بعد از هر عمل جراحی شکمی از انجام فعالیتهای سنگین خودداری کنید تا موضع عمل به خوبی ترمیم شود.
امتیاز کاربران
[تعداد نظرات: ۲۰ میانگین نمره: ۳.۶]
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.