لرز بعد از عمل جراحی (علت+راه‌حل فوری)

تصور کنید عمل جراحی با موفقیت تمام شده و چشمانتان را در اتاق ریکاوری باز می‌کنید. اما ناگهان متوجه می‌شوید که بدنتان به شدت در حال لرزیدن است، طوری که انگار وسط زمستان با لباس کم در فضای باز ایستاده‌اید. اگر این تجربه را داشته‌اید یا نگران رخ دادن آن هستید، باید بدانید که شما تنها نیستید. لرز بعد از عمل جراحی، یکی از شایع‌ترین واکنش‌های بدن است که اگرچه در نگاه اول ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد، اما در اکثر موارد کاملاً طبیعی است. خبر خوب این است که این وضعیت موقت است و راهکارهای ساده و فوری برای مدیریت آن وجود دارد که در عرض چند دقیقه آرامش را به شما برمی‌گرداند. در ادامه این مطلب، قصد داریم بررسی کنیم که دلایل لرز بعد از عمل جراحی چیست و کادر درمان برای متوقف کردن آن چه اقداماتی انجام می‌دهند.

چرا بعد از عمل جراحی احساس لرز می‌کنیم؟

شاید فکر کنید چون اتاق عمل سرد بوده است، شما در حال لرزیدن هستید. این موضوع بی‌تأثیر نیست، اما لرز بعد از جراحی (که پزشکان به آن Postoperative Shivering می‌گویند) فراتر از یک سرمای ساده است. در واقع، ترکیبی از عوامل مختلف دست به دست هم می‌دهند تا این لرزش رخ دهد.

در ادامه، عواملی که باعث ایجاد این حالت بعد از عمل جراحی می‌شوند را بررسی می‌کنیم:

۱-اثرات داروی بیهوشی

مرکز کنترل دمای بدن در مغز و در ناحیه‌ای به نام هیپوتالاموس قرار دارد. این مرکز دقیقاً مثل یک ترموستات عمل می‌کند، یعنی دمای بدن را همیشه روی عدد ثابتی (حدود ۳۷ درجه سانتی‌گراد) نگه می‌دارد. اما وقتی داروهای بیهوشی وارد جریان خون می‌شوند، عملکرد این مرکز موقتاً دچار اختلال می‌شود. در واقع، داروهای بیهوشی حساسیت هیپوتالاموس را کم می‌کنند. در حالت عادی، اگر دمای بدن شما نیم درجه کم شود، بدن واکنش نشان می‌دهد. اما تحت بیهوشی، این حساسیت کاهش می‌یابد و بدن اجازه می‌دهد دما پایین بیاید بدون اینکه واکنشی نشان دهد.

احساس لرز بعد از عمل جراحی معمولاً همزمان با کاهش اثر داروی بیهوشی آغاز می‌شود و نشانه این است که مغز شما دوباره کنترل اوضاع را به دست گرفته و با تمام توان در حال تلاش است تا دمای بدن را به سطح ایمن بازگرداند. پس این لرزش هرچند ناخوشایند است، اما نشانه سلامت سیستم عصبی شماست.

نکته مهم بعدی این است که بسیاری از داروهای بیهوشی باعث گشاد شدن رگ‌های خونی می‌شوند. این اتفاق باعث می‌شود که جریان خون از بخش‌های مرکزی و گرم بدن به سمت پوست که سردتر است، حرکت کند. به همین دلیل است که دمای مرکزی بدن افت می‌کند و شما بعد از عمل احساس سرما و لرز می‌کنید.

۲-افت دمای بدن در اتاق عمل

محیط اتاق عمل برای راحتی و حفظ تمرکز تیم جراحی معمولاً خنک نگه داشته می‌شود. تیم جراحی مجبورند چندین لایه لباس استریل، گان‌های مخصوص، ماسک، کلاه و دستکش بپوشند. این پوشش چندلایه در کنار استرس بالای کار باعث می‌شود که دمای بدن آن‌ها به سرعت بالا برود.

همچنین لامپ‌های اتاق عمل بسیار قدرتمند هستند و گرمای زیادی تولید می‌کنند که مستقیماً به تیم جراحی می‌تابد. در چنین شرایطی اگر دمای اتاق عمل خنک نباشد، تیم جراحی دچار تعریق شدید و خستگی زودرس می‌شوند. به همین دلیل، دمای اتاق عمل معمولاً بین ۲۰ تا ۲۳ درجه سانتی‌گراد ثابت نگه داشته می‌شود.

در حالی که تیم جراحی در این دما احساس راحتی می‌کند، بیمار که پوشش بسیار کمی دارد و تحت تأثیر داروهای بیهوشی است، گرمای بدن خود را از دست می‌دهد. همچنین استفاده از سرم‌های تزریقی یا مایعات شستشوی سرد، این افت دما را تشدید می‌کند. در نهایت، وقتی اثر داروهای بیهوشی در اتاق ریکاوری شروع به کم شدن می‌کند، بدن تازه متوجه این افت دما شده و برای جبران آن و گرم کردن دوباره بافت‌ها، شروع به لرزیدن می‌کند.

۳-استرس جراحی

لرز بعد از عمل جراحی فقط یک واکنش فیزیکی به سرما نیست، بلکه ریشه روانی هم دارد. جراحی برای بدن یک واقعه استرس‌زا محسوب می‌شود. بدن در پاسخ به این استرس، شروع به ترشح هورمون‌هایی مثل آدرنالین می‌کند که می‌توانند باعث لرزش، بالا رفتن ضربان قلب و احساس ناآرامی شوند. همچنین ترشح این هورمون‌ها باعث می‌شود که عضلات شما به شدت منقبض شوند که نتیجه آن به صورت لرزش‌های ریتمیک ظاهر می‌شود.

جالب است بدانید بیمارانی که قبل از عمل اضطراب بیشتری را تجربه می‌کنند، احتمال اینکه بعد از به هوش آمدن دچار لرز شوند، بیشتر است.

لرز بعد از عمل جراحی چقدر شایع است؟

برخلاف تصور بسیاری از مردم، لرز بعد از عمل یکی از رایج‌ترین چالش‌های پس از جراحی است. حتی با وجود پیشرفت‌های پزشکی و استفاده از روش‌های مدرن برای گرم نگه داشتن بدن، تحقیقات گسترده نشان می‌دهند که از هر ۷ بیمار، حداقل یک نفر لرزش متوسط تا شدیدی را پس از بیهوشی تجربه می‌کند.

جالب است بدانید که احتمال بروز این وضعیت برای همه یکسان نیست. معمولاً بیماران جوان‌تر، افرادی که تحت جراحی‌های طولانی قرار می‌گیرند یا کسانی که جراحی‌های مربوط به استخوان و مفاصل دارند، بیشتر از سایرین مستعد این لرزش‌ها هستند.

همچنین باید به این نکته توجه داشت که لرز همیشه فقط بعد از بیهوشی عمومی رخ نمی‌دهد. در روش‌هایی مانند بی‌حسی از کمر (اسپاینال) یا بی‌حسی اپیدورال نیز ممکن است بیمار حتی در حین انجام جراحی دچار لرزش شود. در چنین شرایطی، متخصص بیهوشی به طور مداوم وضعیت شما را تحت نظر دارد و با کنترل دمای بدن و اقدامات حمایتی به کاهش لرز و بازگشت آرامش بدن کمک می‌کند.

لرز بعد از عمل جراحی چقدر طول می‌کشد؟

بسیاری از بیماران یا همراهان آن‌ها با دیدن لرزش‌های شدید نگران می‌شوند که مبادا این وضعیت برای مدت طولانی ادامه داشته باشد. اما واقعیت این است که این لرزش‌ها، یک واکنش کاملاً موقت و گذرا هستند.

به طور کلی، لرزش‌های مربوط به جراحی معمولاً زمانی فروکش می‌کنند که اثر داروهای بیهوشی در بدن کمرنگ شده و دمای داخلی دوباره به محدوده نرمال و طبیعی خود بازگردد. در اغلب موارد بعد از حدود یک ساعت این علائم به مرور ناپدید می‌شوند.

البته باید به این نکته توجه داشت که زمان دقیق قطع شدن این لرزش در هر فرد متفاوت است و به عوامل مختلفی بستگی دارد. به عنوان مثال، نوع جراحی انجام شده و مدت زمانی که بیمار تحت بیهوشی بوده است، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. به این صورت که هرچه جراحی پیچیده‌تر و زمان بیهوشی طولانی‌تر باشد، بدن به زمان بیشتری برای دفع داروها و تنظیم مجدد دمای خود نیاز خواهد داشت. همچنین وضعیت سلامت عمومی و ویژگی‌های بدنی هر بیمار نیز باعث می‌شود که سرعت بازیابی دما در یک نفر سریع‌تر و در دیگری کمی کندتر باشد.

لرز بعد از عمل چگونه درمان می‌شود؟

به محض ورود شما به اتاق ریکاوری، پرستاران دمای بدن شما را اندازه‌گیری می‌کنند. اگر دمای بدنتان پایین باشد، معمولاً از پتوهای گرم‌کننده مخصوص برای گرم کردن بدنتان استفاده می‌شود. در اکثر موارد، همین اقدام ساده کافی است تا لرزش‌ها به مرور متوقف شوند، هرچند ممکن است کمی زمان ببرد تا دمای داخلی بدن شما کاملاً به حالت عادی بازگردد.

علاوه بر گرم کردن فیزیکی، در موارد خاص که لرزش شدید یا طولانی مدت باشد، ممکن است از داروهایی برای کنترل آن استفاده شود. با این حال، معمولاً ابتدا از روش‌های غیردارویی استفاده می‌شود، زیرا مصرف داروها ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد. خوشبختانه در بیشتر موارد، این مشکل بدون نیاز به مداخله دارویی برطرف می‌شود.

نکته‌ای که باید به خاطر داشته باشید این است که لرزش بدن باعث می‌شود که نیاز شما به اکسیژن کمی بیشتر شود. به همین دلیل ممکن است در این مرحله، پرستار برای راحتی و امنیت بیشتر از یک ماسک اکسیژن ساده برای شما استفاده کند.

با این حال، اگر لرز بعد از عمل جراحی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا همراه با علائم غیرعادی باشد، موضوع به سرعت توسط پرسنل بیمارستان پیگیری می‌شود تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود.

آیا می‌توان از بروز لرز بعد از جراحی پیشگیری کرد؟

خوشبختانه با رعایت برخی نکات ساده اما مؤثر می‌توان احتمال بروز این لرزش‌های ناخوشایند را به حداقل رساند. اقدامات پیشگیرانه معمولاً از دقایقی قبل از ورود به اتاق عمل آغاز می‌شود؛ پوشیدن لباس‌های گرم و استفاده از پتوهای مناسب در محیط بیمارستان، در کنار مصرف نوشیدنی‌های گرم (در صورتی که ممنوعیت دارویی و پزشکی وجود نداشته باشد) به حفظ دمای اولیه بدن کمک شایانی می‌کند.

علاوه بر این، امروزه تکنولوژی‌های پیشرفته‌ای مانند دستگاه‌های گرم‌کننده بیمار در مراکز درمانی به کار گرفته می‌شوند که با کمک جریان هوای گرم، دمای بدن بیمار را در طول جراحی ثابت نگه می‌دارند. همچنین کادر درمان با استفاده از دستگاه‌های مخصوص (وارمر)، مایعات و سرم‌های تزریقی را قبل از ورود به بدن گرم می‌کنند تا از شوک سرمایی و افت دمای داخلی جلوگیری شود.

تمامی این تدابیر دست به دست هم می‌دهند تا شما پس از به هوش آمدن، دوران نقاهت آرام‌تری را تجربه کنید.

جمع‌بندی

در نهایت باید بدانید که لرز بعد از عمل جراحی، یک واکنش کاملاً طبیعی و نشانه‌ای از تلاش بدن برای بازگشت به تعادل پس از بیهوشی و جراحی است. این وضعیت هیچ خطری ندارد و معمولاً در مدت زمان کوتاهی بعد از عمل برطرف می‌شود. پرسنل بیمارستان به طور مداوم وضعیت شما را کنترل می‌کنند تا با استفاده از اقدامات مراقبتی، خیلی زود به حالت عادی بازگردید.