غده تیروئید چیست؟ (بیماری‌ها، علائم و بهترین روش درمان)

آیا می‌دانید غده تیروئید چه نقشی در بدن شما دارد؟ تیروئید یک غده درون‌ریز کوچک اما بسیار مهم است که هورمون‌های خاصی را تولید و ترشح می‌کند. این هورمون‌ها تقریباً بر عملکرد همه بخش‌های بدن تأثیر می‌گذارند؛ از سطح انرژی و وزن بدن گرفته تا سلامت قلب، پوست و سیستم عصبی. اما گاهی اوقات تیروئید به درستی کار نمی‌کند و باعث ایجاد مشکلاتی مانند کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید می‌شود. با اینکه بیماری‌های تیروئید شایع هستند اما خوشبختانه قابل کنترل و درمان می‌باشند. اگر می‌خواهید با نحوه عملکرد تیروئید، علائم بیماری‌های آن و روش‌های درمانی مؤثر آشنا شوید تا پایان این مطلب همراه ما باشید.

تیروئید چیست؟

تیروئید یک غده کوچک پروانه‌ای شکل است که در جلوی گردن و درست زیر پوست قرار دارد. این غده جزئی از سیستم غدد درون‌ریز بدن است و با تولید هورمون‌های ویژه بسیاری از عملکردهای حیاتی بدن را کنترل می‌کند. اصلی‌ترین وظیفه تیروئید، تنظیم سرعت متابولیسم بدن است.
متابولیسم به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن بدن مواد غذایی را به انرژی تبدیل می‌کند. تمام سلول‌های بدن برای انجام فعالیت‌های خود به این انرژی نیاز دارند. وقتی تیروئید به درستی کار نکند، سلول‌ها انرژی کافی دریافت نمی‌کنند و همین می‌تواند عملکرد کل بدن را تحت تاثیر قرار دهد.

غده تیروئید در کجا قرار دارد؟

غده تیروئید درست در جلوی گردن و زیر پوست قرار دارد و شکل آن شبیه یک پروانه کوچک است. در حالت طبیعی، یک تیروئید سالم معمولاً از بیرون قابل مشاهده نیست و هیچ برآمدگی یا توده‌ای روی گردن دیده نمی‌شود. حتی وقتی با انگشت جلوی گردن خود را لمس می‌کنید، معمولاً نمی‌توانید آن را احساس کنید.

ابعاد غده تیروئید

تیروئید شما معمولاً حدود ۵ سانتی‌متر طول دارد و در حالت طبیعی از گلوی شما بیرون نمی‌آید؛ بنابراین با نگاه کردن به گردن، معمولاً نمی‌توانید آن را ببینید.
با این حال، برخی شرایط می‌توانند باعث بزرگ شدن تیروئید شوند. این وضعیت به نام گواتر شناخته می‌شود. اگر دچار گواتر باشید، ممکن است ورم در جلوی گردن، احساس سفتی در ناحیه گلو یا تغییر و گرفتگی صدا را تجربه کنید.

سیستم غدد درون‌ریز چیست؟

غده‌ها اندام‌هایی هستند که مواد خاصی مانند هورمون‌ها، شیره‌های گوارشی، عرق یا اشک را تولید می‌کنند. سیستم غدد درون‌ریز شبکه‌ای از چندین غده است که هورمون‌ها را تولید و مستقیماً وارد جریان خون می‌کنند.
هورمون‌ها پیام‌های شیمیایی بدن هستند که عملکرد بخش‌های مختلف بدن را با انتقال سیگنال به اندام‌هایی مانند پوست، عضلات و سایر بافت‌ها هماهنگ می‌کنند. این پیام‌ها به بدن می‌گویند که چه عملی انجام دهد و چه زمانی آن را انجام دهد.

چه اندام‌ها و غددی سیستم غدد درون‌ریز را تشکیل می‌دهند؟

سیستم غدد درون‌ریز از مجموعه‌ای از غدد حیاتی و اندام‌ها تشکیل شده است که هر کدام وظایف مهمی در تولید هورمون‌ها دارند. این غدد عبارتند از:

• هیپوتالاموس: کنترل سیستم عصبی و غدد درون‌ریز
• هیپوفیز: غده اصلی که سایر غدد را تنظیم می‌کند
• تیروئید: تنظیم متابولیسم و انرژی بدن
• پاراتیروئید: کنترل سطح کلسیم در خون
• غدد فوق کلیوی: تنظیم استرس، فشار خون و متابولیسم
• پینه‌آل (غده صنوبری): تنظیم چرخه خواب و هورمون ملاتونین
• پانکراس: تنظیم قند خون با تولید انسولین و گلوکاگون
• تخمدان‌ها (در زنان) و بیضه‌ها (در مردان): تولید هورمون‌های جنسی و تنظیم تولید مثل

غده تیروئید چه هورمون‌هایی را ترشح می‌کند؟

غده تیروئید چند هورمون مهم تولید و ترشح می‌کند که هر کدام نقش خاصی در بدن دارند. این غدد عبارتند از:

• تیروکسین (T4): بیشترین هورمون تولید شده توسط تیروئید است. T4 به تنهایی تأثیر زیادی بر متابولیسم ندارد، اما می‌تواند از طریق فرآیندی به نام یدزدایی به T3 تبدیل شود و بر سوخت و ساز بدن تأثیر بگذارد.
• تری‌یدوتیرونین (T3): تیروئید مقادیر کمتری از این هورمون تولید می‌کند، اما T3 تأثیر بسیار بیشتری بر متابولیسم بدن دارد و مسئول تنظیم سرعت سوخت و ساز سلول‌ها است.
• تری‌یدوتیرونین معکوس (rT3): مقدار کمی از این هورمون ترشح می‌شود و نقش آن مهار یا کاهش اثرات T3 است.
• کلسی‌تونین: این هورمون به تنظیم سطح کلسیم در خون کمک می‌کند و نقش مهمی در سلامت استخوان‌ها دارد.

غده تیروئید چگونه کار می‌کند؟

بدن یک سیستم پیچیده برای کنترل سطح هورمون‌های تیروئید دارد. روند کار به شکل زیر است:

• هیپوتالاموس هورمونی به نام هورمون آزاد کننده تیروتروپین (TRH) ترشح می‌کند.
• TRH غده هیپوفیز را تحریک می‌کند تا هورمون محرک تیروئید (TSH) ترشح شود.
• در نهایت، TSH سلول‌های فولیکولی تیروئید را فعال می‌کند تا تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) تولید و ترشح شوند.
• توجه داشته باشید که تولید این هورمون‌ها در صورتی انجام می‌شود که سطح کافی ید در بدن موجود باشد.

تاثیر ید بر عملکرد غده تیروئید

غده تیروئید برای تولید هورمون‌ها به ید نیاز دارد، عنصری که معمولاً در مواد غذایی مانند نمک یددار یا آب وجود دارد. تیروئید ید را جذب می‌کند و آن را به هورمون‌های تیروئید تبدیل می‌کند.
اگر میزان ید در بدن خیلی کم یا خیلی زیاد باشد، می‌تواند بر سطح هورمون‌های تولید شده توسط تیروئید تأثیر بگذارد و عملکرد طبیعی این غده حیاتی را مختل کند.

هورمون‌های تیروئید بر عملکرد کدام قسمت‌های بدن تاثیر می‌گذارند؟

هورمون‌های تیروئید تقریبا بر تمام بخش‌های بدن تأثیر دارند. مهم‌ترین اثرات آن‌ها عبارتند از:

• سیستم قلبی عروقی: تیروئید ضربان قلب، قدرت انقباض قلب و حجم خونی که قلب پمپاژ می‌کند را تنظیم می‌کند.
• سیستم عصبی: اختلال در عملکرد تیروئید می‌تواند باعث بی‌حسی، گزگز، درد یا احساس سوزش شود. علاوه بر این، کم کاری تیروئید ممکن است منجر به افسردگی و پرکاری تیروئید باعث اضطراب گردد.
• دستگاه گوارش: تیروئید با حرکت غذا در دستگاه گوارش و فرآیند هضم مرتبط است و اختلال آن می‌تواند مشکلات گوارشی ایجاد کند.
• دستگاه تناسلی: عملکرد نادرست تیروئید می‌تواند باعث قاعدگی نامنظم و مشکلات باروری شود.

آیا انسان می‌تواند بدون غده تیروئید زندگی کند؟

بله، انسان می‌تواند بدون غده تیروئید زندگی کند. عمل جراحی برداشتن تیروئید که به نام تیروئیدکتومی شناخته می‌شود، یک روش رایج است که می‌تواند بسیاری از بیماری‌های تیروئید را درمان کند و به افراد کمک کند زندگی طبیعی داشته باشند. با این حال، برای حفظ سلامت و جلوگیری از عوارض ناشی از کمبود هورمون‌ها نیاز است که تا پایان عمر از داروهای جایگزین هورمون تیروئید استفاده شود.

بیماری‌های غده تیروئید

غده تیروئید می‌تواند تحت تأثیر چند بیماری مهم قرار گیرد. چهار بیماری اصلی عبارتند از:

• کم کاری تیروئید
• پرکاری تیروئید
• گواتر
• سرطان تیروئید

کم کاری تیروئید چیست؟

کم کاری تیروئید (تیروئید کم کار) زمانی رخ می‌دهد که تیروئید هورمون کافی تولید و ترشح نکند. این مشکل باعث کند شدن نرخ متابولیسم بدن می‌شود.
کم کاری تیروئید یکی از بیماری‌های شایع و قابل درمان تیروئید است.

علائم کم کاری تیروئید چیست؟

علائم رایج کم کاری تیروئید عبارتند از:

• خستگی و ضعف
• افزایش وزن
• مشکل در تحمل سرما
• درد مفاصل و عضلات
• پوست خشک و موهای نازک یا شکننده
• قاعدگی‌های سنگین یا نامنظم و مشکلات باروری
• ضربان قلب کند
• افسردگی

دلایل کم کاری تیروئید

کم کاری تیروئید می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. مهم‌ترین علل عبارتند از:

• بیماری هاشیموتو (Hashimoto): یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به بافت تیروئید حمله می‌کند و باعث کاهش تولید هورمون می‌شود.
• تیروئیدیت (التهاب تیروئید): التهاب غده تیروئید می‌تواند عملکرد آن را مختل کند و منجر به کم کاری تیروئید شود.
• کمبود ید: ید برای تولید هورمون‌های تیروئید ضروری است و کمبود آن می‌تواند عملکرد تیروئید را کاهش دهد.
• تیروئیدکتومی (برداشتن غده تیروئید): جراحی برداشتن تیروئید باعث از بین رفتن توانایی غده برای تولید هورمون‌ها می‌شود.
• علل دیگر: برخی داروها یا اختلالات غده هیپوفیز و هیپوتالاموس نیز می‌توانند باعث کم کاری تیروئید شوند.

پرکاری تیروئید چیست؟

پرکاری تیروئید زمانی رخ می‌دهد که تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون تولید و ترشح کند. این موضوع باعث افزایش سرعت متابولیسم بدن می‌شود. پرکاری تیروئید نیز یک بیماری قابل درمان است.

علائم پرکاری تیروئید چیست؟

علائم رایج پرکاری تیروئید عبارتند از:

• اضطراب و عصبی بودن
• مشکل در تمرکز کردن
• خستگی و ضعف
• حرکات مکرر روده
• گواتر (بزرگ شدن تیروئید)
• ریزش مو
• لرزش دست‌ها
• عدم تحمل گرما

دلایل پرکاری تیروئید

پرکاری تیروئید می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. مهم‌ترین علل عبارتند از:

• بیماری گریوز (Graves’ disease): یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی بدن باعث تحریک بیش از حد تیروئید می‌شود.
• ندول‌ها یا گره‌های تیروئید: رشد غیرطبیعی سلول‌ها در تیروئید که می‌تواند باعث تولید بیش از حد هورمون شود.
• تیروئیدیت (التهاب تیروئید): التهاب غده تیروئید می‌تواند باعث آزاد شدن ناگهانی هورمون‌ها و پرکاری تیروئید شود.
• تیروئیدیت پس از زایمان: برخی زنان پس از زایمان دچار التهاب موقت تیروئید می‌شوند که می‌تواند منجر به پرکاری شود.
• مقادیر زیاد ید در خون: مصرف بیش از حد ید می‌تواند عملکرد تیروئید را تحریک کند.
• تومور خوش‌خیم غده هیپوفیز: رشد غیرسرطانی در هیپوفیز می‌تواند باعث تحریک بیش از حد تیروئید شود.

گواتر چیست و به چه دلیل ایجاد می‌شود؟

گواتر به معنای بزرگ شدن غده تیروئید است. اندازه گواتر می‌تواند از خیلی کوچک تا بسیار بزرگ متفاوت باشد. بیشتر گواترها بدون درد هستند؛ اما اگر دچار تیروئیدیت (التهاب تیروئید) شوید، ممکن است دردناک باشند.
شایع‌ترین علت گواتر در جهان، کمبود ید است. همانطور که پیش‌تر اشاره شد، تیروئید برای تولید هورمون‌های خود به ید نیاز دارد. اگر ید کافی در رژیم غذایی دریافت نکنید، تیروئید سعی می‌کند با تولید سلول‌های بیشتر هورمون مورد نیاز بدن را جبران کند و در نتیجه بزرگ می‌شود.
برای پیشگیری از گواتر می‌توانید غذاهای دریایی، لبنیات و نمک یددار را در رژیم غذایی خود بگنجانید. مصرف مکمل ید برای اکثر افراد لازم نیست و ممکن است اثرات جانبی ناخواسته داشته باشد.

سرطان غده تیروئید

سرطان تیروئید ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشد. با این حال با رشد تومور، علائم و نشانه‌هایی ظاهر می‌شوند، از جمله:

• تورم در گردن
• تغییرات صدا
• مشکل در بلع

به نظر می‌رسد میزان ابتلا به سرطان تیروئید در حال افزایش است. این افزایش تا حدی به دلیل پیشرفت فناوری تصویربرداری است که به پزشکان اجازه می‌دهد سرطان تیروئید را در مراحل ابتدایی با روش‌هایی مانند سی‌تی اسکن (CT) یا ام آر آی (MRI) تشخیص دهند. سرطان‌های تیروئیدی که به این روش‌ها تشخیص داده می‌شوند، معمولاً سرطان‌های اولیه و کوچک هستند و به خوبی به درمان‌ها پاسخ می‌دهند.

علائم و نشانه‌های هشداردهنده تیروئید

بیماری‌های تیروئید می‌توانند علائم متفاوتی داشته باشند. با این حال، از آنجا که تیروئید نقش مهمی در ضربان قلب، متابولیسم و کنترل دمای بدن دارد، برخی علائم می‌توانند هشداردهنده وجود مشکل در تیروئید باشند. علائم رایج شامل موارد زیر است:

• ضربان قلب آهسته یا سریع
• کاهش یا افزایش وزن غیرقابل توضیح
• دشواری در تحمل سرما یا گرما
• افسردگی یا اضطراب
• دوره‌های قاعدگی نامنظم

اگر هر یک از این علائم را تجربه می‌کنید، با پزشک خود مشورت کنید و در مورد انجام آزمایش خون برای بررسی عملکرد تیروئید صحبت کنید.

آزمایشات رایج برای بررسی سلامت تیروئید

آزمایش‌های اولیه برای بررسی سلامت تیروئید معمولاً شامل آزمایش خون است. در این آزمایش، سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) اندازه‌گیری می‌شود.
پزشک ممکن است همچنین سطح هورمون‌های T4 و T3 را نیز بررسی کند تا عملکرد تیروئید شما به طور کامل ارزیابی شود.
اگر نتایج آزمایش خون غیرطبیعی باشد، ممکن است پزشک انجام آزمایش تصویربرداری مانند سونوگرافی تیروئید یا اسکن تیروئید را توصیه کند تا وضعیت غده تیروئید دقیق‌تر بررسی شود.

بیماری‌های تیروئید چگونه درمان می‌شود؟

بسته به نوع بیماری تیروئید و شدت آن، گزینه‌های درمانی مختلفی وجود دارد. سه گزینه اصلی درمان عبارتند از:

۱-دارو درمانی

داروهای مورد استفاده برای بیماری‌های تیروئید شامل موارد زیر هستند:

• داروهای ضدتیروئید: توانایی تیروئید برای تولید هورمون‌ها را مسدود می‌کنند و معمولاً برای پرکاری تیروئید تجویز می‌شوند.
• بتا بلوکرها: به کنترل علائم پرکاری تیروئید مانند ضربان قلب سریع کمک می‌کنند، اما خود بیماری تیروئید را درمان نمی‌کنند.
• ید رادیواکتیو: سلول‌های تیروئید را تخریب می‌کند و برای درمان پرکاری تیروئید و سرطان تیروئید کاربرد دارد.
• داروهای هورمونی (هورمون تیروئید مصنوعی): برای کم کاری تیروئید استفاده می‌شوند و افرادی که تیروئیدکتومی انجام داده‌اند، معمولاً تا پایان عمر باید مصرف کنند.

۲-عمل جراحی

شایع‌ترین نوع جراحی تیروئید، تیروئیدکتومی است. در این جراحی، تمام یا بخشی از غده تیروئید برداشته می‌شود. تیروئیدکتومی یکی از گزینه‌های درمان بیماری‌های تیروئید و خط اول درمان سرطان تیروئید محسوب می‌شود.

۳-پرتودرمانی و شیمی درمانی

این روش‌ها برای سرطان تیروئید به کار می‌روند و با از بین بردن سلول‌های سرطانی از رشد آن‌ها جلوگیری می‌کنند. با این حال در اکثر موارد، سرطان تیروئید نیاز به پرتودرمانی یا شیمی درمانی ندارد و درمان‌های جراحی و دارویی کافی هستند.

چه افرادی بیشتر در معرض خطر بیماری تیروئید هستند؟

بیماری‌های تیروئید شایع هستند و می‌توانند هر فردی در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهند. با این حال، برخی عوامل باعث می‌شوند خطر ابتلا بیشتر شود. مهم‌ترین عوامل خطر عبارتند از:

• سابقه خانوادگی (داشتن یکی از اعضای خانواده با بیماری تیروئید)
• بیماری‌های خودایمنی (مانند دیابت نوع ۱ یا روماتیسم مفصلی)
• مصرف داروهای حاوی ید زیاد که می‌توانند عملکرد تیروئید را تحت تأثیر قرار دهند.
• سن بالای ۶۰ سال زیرا با افزایش سن، ریسک مشکلات تیروئید افزایش می‌یابد.

چگونه می‌توانم غده تیروئید خود را سالم نگه دارم؟

یکی از راه‌های اصلی حفظ سلامت تیروئید، دریافت ید به میزان کافی از رژیم غذایی است. تیروئید برای ساخت هورمون‌های تیروئید به ید نیاز دارد. خوشبختانه، اکثر افراد مقدار کافی ید را از طریق نمک خوراکی یددار و غذاهای غنی از ید دریافت می‌کنند.
برخی از منابع غذایی حاوی ید عبارتند از:

• لبنیات (پنیر، شیر گاو و ماست)
• تخم‌مرغ
• جلبک‌های دریایی
• شیر و سس سویا

با این حال، توجه داشته باشید که مصرف بیش از حد ید می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند. بنابراین، توازن در مصرف ید بسیار مهم است.

اگر در مورد سلامت تیروئید خود سؤال یا نگرانی دارید، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر هر یک از علائم بیماری تیروئید را تجربه می‌کنید، بهتر است هرچه سریع‌تر با پزشک خود مشورت کنید. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تغییر غیرقابل توضیح در وزن
• ضربان قلب سریع یا آهسته
• حساسیت غیرمعمول به سرما یا گرما

پزشک شما معمولاً با یک آزمایش خون ساده می‌تواند عملکرد تیروئید شما را بررسی کند و در صورت نیاز اقدامات درمانی مناسب را توصیه نماید.

منبع

https://my.clevelandclinic.org

مقاله مرتبط: چگونه برای جراحی آماده شویم؟