عمل لوزه سوم چگونه انجام می‌شود؟

لوزه سوم بخشی از سیستم ایمنی بدن است که در سال‌های ابتدایی زندگی نقش مهمی در مقابله با عوامل بیماری‌زا ایفا می‌کند. با این حال، بزرگ شدن بیش از حد آن می‌تواند باعث گرفتگی بینی، خر‌و‌پف شبانه، عفونت‌های مکرر گوش و اختلالات تنفسی شود؛ مشکلاتی که کیفیت زندگی کودک و حتی روند رشد او را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در چنین شرایطی، عمل لوزه سوم به عنوان یکی از رایج‌ترین و کم‌خطرترین جراحی‌های کودکان مطرح می‌شود. در این مقاله بررسی می‌کنیم که عمل لوزه سوم چگونه انجام می‌شود، چه زمانی انجام آن ضرورت دارد و مراقبت‌های قبل و بعد از عمل باید به چه صورت انجام شود.

لوزه سوم چیست؟

لوزه سوم یا آدنوئید (Adenoid) بافتی لنفاوی و بخشی از سیستم ایمنی بدن است که در پشت بینی و بالای حلق قرار دارد؛ جایی که با چشم قابل مشاهده نیست و تنها با ابزارهای پزشکی دیده می‌شود. این بافت در سال‌های اولیه زندگی فعال‌تر و بزرگ‌تر است، چون بدن کودک در حال یادگیری و مقابله با انواع میکروب‌ها و پاتوژن‌های ورودی از طریق بینی و دهان است.

آدنوئید مانند دو لوزه کنار گلو با شناسایی و به دام انداختن عوامل بیماری‌زا به سیستم دفاعی بدن کمک می‌کند. اما زمانی که به دلیل عفونت‌های مکرر یا دلایل ژنتیکی بزرگ‌تر از حالت طبیعی خود شود، می‌تواند مشکلاتی مثل گرفتگی بینی، خروپف شبانه، سینوزیت مزمن، عفونت‌های مکرر گوش و حتی اختلال رشد صورت و فک ایجاد کند.

در صورت ایجاد علائم شدید یا اختلال در تنفس ممکن است برداشتن لوزه سوم یا آدنوئیدکتومی (Adenoidectomy) برای جلوگیری از عوارض بعدی ضروری باشد. از آنجایی که لوزه سوم به طور طبیعی در سنین بالاتر کوچک می‌شود و تقریباً از بین می‌رود، در بیشتر موارد جراحی لوزه سوم مربوط به کودکان است.

علائم بزرگ شدن لوزه سوم چیست؟

اصلی‌ترین علائم بزرگ شدن لوزه سوم عبارتند از:

• خروپف شدید
• آپنه خواب (قطع تنفس هنگام خواب)
• گرفتگی و آبریزش بینی
• تنفس دهانی
• عفونت مکرر گوش
• کاهش شنوایی
• تب بالا
• متورم شدن لنف‌های گردن
• ایجاد یک لایه سفید یا زرد روی لوزه‌ها
• بوی بد دهان
• ترشحات پشت حلق
• تغییر صدا (تو دماغی حرف زدن)

درمان لوزه سوم

درمان لوزه سوم بزرگ شده به شدت و نوع علائم بستگی دارد. در موارد خفیف، داروهایی مانند اسپری استروئیدی بینی یا آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند التهاب و عفونت را کنترل کنند. اما اگر علائم شدید، مکرر یا طولانی مدت باشند، آدنوئیدکتومی (جراحی برداشتن لوزه سوم) توصیه می‌شود (مخصوصاً زمانی که مشکلات تنفسی مداوم، آپنه خواب یا عفونت مزمن گوش وجود داشته باشد).

عمل لوزه سوم چگونه انجام می‌شود؟

این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود تا کودک یا بیمار در طول عمل هیچ دردی را احساس نکند. پس از بیهوش شدن، جراح با استفاده از یک ابزار فلزی کوچک، دهان را باز نگه می‌دارد و بدون ایجاد هیچ برش خارجی از طریق دهان به لوزه سوم دسترسی پیدا می‌کند؛ به همین دلیل پس از جراحی اثری از بخیه یا زخم روی پوست دیده نمی‌شود.

در مرحله بعد، جراح بافت بزرگ شده لوزه سوم را با استفاده از ابزارهای مختلف برمی‌دارد؛ ابزارهایی مانند کورت (ابزاری قاشق مانند)، میکرودبریدر (ابزار برش چرخشی) یا کوتر (سوزاندن بافت) که هم باعث جدا کردن لوزه سوم می‌شود و هم خونریزی را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. در صورت نیاز، پزشک ممکن است از پد لوزه برای کنترل خونریزی در این ناحیه استفاده کند.

پس از خارج کردن بافت، جراح ناحیه را بررسی کرده و هرگونه خونریزی احتمالی را کنترل می‌کند. در این عمل معمولاً نیازی به بخیه نیست، زیرا این ناحیه به طور طبیعی ترمیم می‌شود.

البته این روزها در بسیاری از مراکز از یک روش مدرن و دقیق‌تر برای جراحی لوزه سوم استفاده می‌شود. در این روش، جراح آندوسکوپ که یک لوله باریک مجهز به دوربین است را از طریق بینی وارد بدن بیمار می‌کند. از طریق تصاویر نمایش داده شده روی مانیتور، جراح بافت لوزه سوم را مشاهده کرده و با کمک ابزارهای تخصصی، آن را به دقت برمی‌دارد. این تکنیک کم تهاجمی باعث می‌شود که عمل دقیق‌تر انجام شود و احتمال عوارض جانبی کمتر است.

کل جراحی معمولاً بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد. پس از پایان کار، بیمار به اتاق ریکاوری منتقل می‌شود تا سطح هوشیاری و علائم حیاتی او کنترل شود. در بیشتر موارد نیازی به بستری طولانی مدت نیست و بیمار پس از پایدار شدن وضعیت عمومی با دریافت توصیه‌های مراقبتی مرخص می‌شود.

چه کسانی به عمل لوزه سوم نیاز دارند؟

عمل لوزه سوم زمانی توصیه می‌شود که بزرگ شدن یا عفونت مکرر این بافت باعث اختلال در تنفس، خواب یا سلامت کودک شود. در چنین شرایطی، آدنوئیدکتومی بهترین راه برای جلوگیری از عوارض طولانی مدت این مشکل است. مهم‌ترین شرایطی که باعث می‌شود کودک نیاز به عمل لوزه سوم داشته باشد، عبارتند از:

• عفونت‌های مکرر و مقاوم به درمان: وقتی لوزه سوم دچار عفونت شود، نتیجه آن سینوزیت مزمن، گرفتگی دائمی بینی، ترشحات پشت حلق و سرفه‌های شبانه است. اگر این عفونت‌ها پس از چند دوره مصرف آنتی‌بیوتیک همچنان ادامه داشته باشند یا تعداد آن‌ها در سال زیاد باشد، پزشک معمولاً جراحی را پیشنهاد می‌کند تا چرخه التهاب و عفونت شکسته شود.
• آپنه یا مشکلات تنفسی هنگام خواب: بزرگ شدن لوزه سوم می‌تواند راه‌های هوایی را در خواب تنگ کند و باعث خر و پف شدید، بی‌قراری شبانه و حتی توقف‌های کوتاه تنفس شود. آپنه خواب به مرور زمان موجب خستگی روزانه، مشکلات تمرکز و تغییرات رفتاری در کودک می‌شود و اگر علت اصلی آن آدنوئید باشد، جراحی تنها راه رفع کامل مشکل است.
• مشکلات تنفسی یا تنفس دهانی مداوم: انسداد بینی ناشی از لوزه سوم، کودک را مجبور می‌کند که از دهان نفس بکشد. این وضعیت باعث خشکی دهان، بوی بد دهان، صدای تو دماغی و حتی تغییر فرم فک و صورت می‌شود. اگر تنفس دهانی با درمان دارویی بهتر نشود، جراحی توصیه می‌شود.
• مشکلات گوش و کاهش شنوایی: لوزه سوم دقیقاً کنار لوله استاش قرار دارد و وقتی بزرگ شود، خروج هوا و مایع از گوش میانی را مختل می‌کند. این اختلال باعث عفونت‌های مکرر گوش، تجمع مایع پشت پرده گوش و افت شنوایی می‌شود. اگر این مشکلات مزمن یا مکرر باشند، آدنوئیدکتومی برای جلوگیری از آسیب شنوایی ضروری است.
• عدم پاسخ به درمان دارویی: اگر کودک چند ماه درمان دارویی شامل اسپری بینی، آنتی‌هیستامین یا آنتی‌بیوتیک دریافت کند و همچنان علائم اصلی مثل گرفتگی بینی، خروپف، عفونت گوش یا مشکلات خواب ادامه داشته باشد، پزشک معمولاً جراحی را بهترین راه درمان می‌داند.

آمادگی قبل از عمل لوزه سوم چگونه انجام می‌شود؟

آمادگی قبل از عمل لوزه سوم بخش مهمی از فرآیند درمان است و انجام صحیح آن، هم ایمنی جراحی را افزایش می‌دهد و هم احتمال بروز عوارض را کاهش می‌دهد. مهم‌ترین نکاتی که باید پیش از عمل لوزه سوم به آن‌ها توجه کنید، عبارتند از:

• اگر بیمار طی هفته‌های قبل از عمل دچار سرماخوردگی، گلودرد، تب یا سرفه شدید شده باشد، جراحی معمولاً به تعویق می‌افتد تا خطرات بیهوشی و خونریزی کاهش پیدا کند.
• توجه داشته باشید که پزشک شما باید در جریان تمام داروها و مکمل‌های مصرفی شما باشد. مخصوصاً در مورد داروهایی که خطر خونریزی را افزایش می‌دهند (مانند آسپرین، ایبوپروفن و داروهای ضدالتهاب) باید به پزشک خود اطلاع دهید، زیر ممکن است لازم باشد مصرف آن را چند روز قبل از جراحی متوقف کنید.
• بیمار باید ۶ تا ۸ ساعت قبل از جراحی چیزی نخورد و نیاشامد، زیرا وجود غذا یا مایعات در معده خطر استفراغ و آسپیراسیون حین بیهوشی را افزایش می‌دهد.
• پیش از عمل جراحی لوزه سوم کودکان، آماده‌سازی روانی اهمیت زیادی دارد. والدین باید ضمن حفظ آرامش با ارائه توضیحات متناسب با سن کودک، او را برای روز عمل آماده کنند. از بیان کردن هرگونه جزئیاتی که باعث ترساندن کودک می‌شود، خودداری کنید.
• بهتر است کودک برای حداقل یک هفته بعد از عمل از مدرسه مرخصی داشته باشد تا بتواند به خوبی استراحت کند و روند بهبودی سریع‌تر و ایمن‌تر پیش برود.
• کودک در چند روز اول بعد از عمل نیاز به مراقبت و نظارت دارد. والدین باید برنامه‌ریزی کنند تا فرصت کافی برای ارائه مراقبت‌های لازم به کودک را داشته باشند.

کنترل درد بعد از عمل لوزه سوم چگونه انجام می‌شود؟

معمولاً در روزهای اول، گلودرد بسیار شایع است که با استفاده از مسکن‌های تجویز شده توسط پزشک (مانند استامینوفن یا ایبوپروفن مخصوص کودکان) به طور منظم کنترل می‌شود. استفاده از کمپرس یخ روی گردن و نوشیدن مایعات خنک نیز به کاهش تورم و بی‌حسی موقت موضع کمک زیادی می‌کند.

معمولاً درد پس از ۳ تا ۵ روز به طور چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. مصرف منظم داروهای تجویز شده در این بازه زمانی برای راحتی بیمار و تسریع روند بهبودی ضروری است.

تغذیه بعد از عمل لوزه سوم باید چگونه باشد؟

در روزهای اول، رژیم غذایی باید شامل غذاهای نرم، سرد و غیراسیدی باشد. مصرف مایعات خنک مانند آب، شیر سرد، بستنی (ترجیحاً بدون تکه‌های سفت) و ژله نه تنها از کم آبی بدن جلوگیری می‌کند، بلکه با ایجاد یک لایه خنک، اثر بی‌حسی موقت و کاهش تورم را به همراه دارد.  غذاهایی مانند پوره سیب زمینی، ماست سرد و سوپ‌های رقیق و سرد نیز گزینه‌های ایده‌آلی هستند.

نکته کلیدی پرهیز از مصرف غذاهای ترد، سفت، خشک (مانند چیپس یا بیسکویت)، غذاهای ادویه‌دار و نوشیدنی‌های داغ یا اسیدی است. این مواد می‌توانند ناحیه عمل را تحریک کرده و باعث خونریزی یا افزایش درد شوند. این رژیم معمولاً باید به مدت ۷ تا ۱۰ روز یا تا زمانی که پزشک تأیید کند، رعایت شود.

رعایت بهداشت دهان بعد از عمل لوزه چگونه انجام می‌شود؟

بعد از عمل لوزه سوم، رعایت بهداشت دهان اهمیت زیادی دارد تا هم از عفونت جلوگیری شود و هم روند بهبودی زخم به خوبی پیش برود. در روز اول، بهتر است از مسواک زدن خودداری شود. به جای آن، قرقره کردن آب نمک رقیق و سرد توصیه می‌شود. از روز دوم به بعد می‌توان از یک مسواک نرم و کوچک برای تمیز کردن دندان‌ها استفاده کرد، اما باید از تماس مسواک با ناحیه پشت حلق به طور کامل اجتناب کرد.

استفاده از دهان شویه‌های حاوی الکل به دلیل ایجاد سوزش و تأخیر در روند ترمیم زخم تا زمان بهبودی کامل به شدت منع می‌شود. بهترین روش، همان قرقره کردن ملایم آب نمک یا دهان‌شویه‌های ملایم و غیرالکلی که توسط پزشک تجویز شده‌ است، بعد از هر وعده غذایی و قبل از خواب است تا هم ذرات غذا پاک شود و هم محیط دهان تمیز بماند.

سایر مراقبت‌های بعد از عمل لوزه سوم

سایر نکاتی که بعد از عمل لوزه سوم باید به آن‌ها توجه کنید عبارتند از:

• کودک باید چند روز اول بعد از عمل به خوبی استراحت کند و از فعالیت بدنی شدید، خم شدن یا صحبت کردن زیاد پرهیز نماید.
• بهتر است هنگام خواب، سر کودک با استفاده از بالش اضافه در موقعیت بالاتری نسبت به بدن قرار بگیرد و ترجیحاً به یک سمت بخوابد. این کار به کاهش تورم کمک کرده و مانع از تجمع ترشحات در پشت گلو می‌شود.
• کمی خونریزی، بوی بد دهان یا وجود لایه سفید روی محل لوزه طبیعی است و معمولاً بعد از یک تا دو هفته از بین می‌رود. با این حال، اگر خونریزی شدید، مداوم، بلع خون یا خونریزی بینی رخ داد، سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
• یک تا دو هفته بعد از عمل، ویزیت پیگیری با جراح ضروری است تا شرایط زخم و علائم کودک بررسی شود.
• توجه داشته باشید که خروپف کردن بعد از عمل بلافاصله از بین نمی‌رود و ممکن است تا یک ماه ادامه داشته باشد. با گذشت زمان و بهبود ناحیه جراحی، این مشکل نیز کم کم برطرف می‌شود.
• تب پایین (تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد) در ۲۴-۴۸ ساعت اول بعد از عمل می‌تواند طبیعی باشد. اما در صورت مشاهده تب بالا باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

جمع‌بندی

اگرچه لوزه سوم در سال‌های اولیه زندگی سرباز دفاعی بدن است، اما زمانی که به مانعی برای تنفس، خواب و سلامت کودک تبدیل شود، نیاز به مداخله دارد. آدنوئیدکتومی یا عمل لوزه سوم یک جراحی کم‌خطر است که گام مثبتی در جهت تنفس راحت‌تر، خواب آرام‌تر و آینده سالم‌تر کودک محسوب می‌شود. رعایت توصیه‌های پزشک قبل و بعد از جراحی، نقش مهمی در موفقیت عمل و بازگشت سریعتر کودک به زندگی روزمره دارد.