سبد خرید خالی است.
ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی و جراحی
ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی فرآیندی است که طی آن باکتریها، قارچها، ویروسها و دیگر میکروارگانیسمهای بیماریزا تا حد زیادی از سطح وسایل و تجهیزات حذف میشوند. البته ضدعفونی کردن با روشهای معمول نمیتواند همه میکروارگانیسمها را از بین ببرد. به همین دلیل در مورد ابزارهای حساسی مانند ابزارهای جراحی که با بافتهای داخلی بدن سروکار دارند، پس از ضدعفونی کردن، نوبت به مرحله استریل کردن میرسد.
با این حال، ضدعفونی کردن یک مرحله حیاتی و غیرقابل چشمپوشی است. زیرا اگر این مرحله به درستی انجام نشود، آلودگیهای باقیمانده میتوانند مانع از اثربخشی فرایند استریل شده و سلامت بیمار را به خطر بیندازند. در این مطلب، قصد داریم مراحل و اصول ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی را مرور کنیم و نقش کلیدی این مرحله در حفظ ایمنی بیمار و پرسنل اتاق عمل را بررسی کنیم.
مراحل کنترل عفونت تجهیزات پزشکی
برای جلوگیری از انتقال عفونت در محیطهای درمانی، رعایت یک زنجیره استاندارد از اقدامات بهداشتی و کنترل عفونت روی وسایل و تجهیزات پزشکی ضروری است. این زنجیره شامل سه مرحله اصلی است که هر کدام نقش معینی در حذف آلودگیها و میکروارگانیسمها دارند.
هرگونه نقص در این مسیر میتواند منجر به انتقال عوامل بیماریزا و عواقب جبران ناپذیر شود.
اجزای اصلی این زنجیره حیاتی عبارتند از:
۱-تمیزکردن (Cleaning)
تمیز کردن همیشه اولین و بنیادیترین گام در کنترل عفونت است. این مرحله به معنای حذف فیزیکی مواد خارجی مانند لکههای خون، بافتها و ترشحات از روی اجسام است و معمولاً با استفاده از آب همراه با مواد شوینده یا محلولهای آنزیمی انجام میشود.
اهمیت این مرحله در این است که با کاهش بار آلودگی اولیه، کارایی فرآیندهای بعدی را به طور چشمگیری بهبود میبخشد. زیرا اگر آلودگیها روی ابزار خشک شوند، پاکسازی آنها بسیار دشوار شده و ممکن است باعث شود فرآیندهای ضدعفونی و استریل کردن با شکست مواجه شوند.
۲-ضدعفونی کردن (Disinfection)
ضدعفونی کردن، مرحله بعدی است که پس از تمیز کردن کامل وسایل انجام میشود. در این مرحله از مواد شیمیایی ضدعفونیکننده (Disinfectants) مانند الکل یا هیپوکلریت سدیم استفاده میشود تا بیشتر آلودگیهای بیماریزا از بین بروند.
اما نکته مهم اینجاست که ضدعفونی کردن نمیتواند همه انواع میکروارگانیسمها را از بین ببرد، مثلاً اسپورهای باکتریایی در این مرحله زنده میمانند. به همین دلیل، برای از بین بردن کامل همه میکروارگانیسمها نیاز به مرحله استریلیزاسیون داریم.
۳-استریل کردن (Sterilization)
همانطور که پیش از این اشاره شد، ضدعفونی کردن به تنهایی قادر به نابودی تمام میکروارگانیسمها نیست. بنابراین، جهت تضمین امنیت کامل و پیشگیری از انتقال عفونت، ابزارهای جراحی و تجهیزاتی که با بافتهای استریل یا جریان خون بیمار در تماس مستقیم هستند، حتماً باید تحت فرآیند استریلیزاسیون قرار گیرند.
این کار معمولاً از طریق روشهای فیزیکی (مانند اتوکلاو بخار) یا روشهای شیمیایی خاص انجام میشود تا اطمینان حاصل شود که وسیله از هرگونه آلودگی بیولوژیکی پاکسازی شده است.
البته باید در نظر داشت که تمامی تجهیزات پزشکی نیاز به طی کردن هر دو فرآیند ضدعفونی و استریل کردن را ندارند. انتخاب سطح پاکسازی مستقیماً به نوع وسیله و کاربرد آن بستگی دارد.
تجهیزات پزشکی بر اساس میزان تماس با بدن بیمار و ریسک انتقال عفونت به دستههای مختلف تقسیمبندی میشوند که هر دسته پروتکل پاکسازی خاص خود را (ضدعفونی یا استریل کردن) میطلبد.
سطوح ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی
ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی به سه سطح تقسیم میشود که هر کدام بسته به نوع وسیله و میزان خطر انتقال عفونت، کاربرد خاصی دارند. این سطوح عبارتند از:
۱-ضدعفونی سطح بالا (High-level disinfection): این سطح از ضدعفونی میتواند همه میکروارگانیسمها به جز تعداد زیادی از اسپورهای باکتریایی را از بین ببرد. به عبارت دیگر، ضدعفونیکنندههای سطح بالا قادر به حذف باکتریهای رویشی، ویروسها (هم دارای غلاف و هم بدون غلاف)، قارچها و بخشی از اسپورها هستند. از جمله مواد مورد استفاده در این سطح میتوان به گلوتارآلدهید، هیدروژن پراکسید غلیظ، پراستیک اسید و گاهی سدیم هیپوکلریت (با غلظت و زمان تماس مناسب) اشاره کرد.
۲-ضدعفونی سطح متوسط (Intermediate-level disinfection): این سطح علاوه بر باکتریهای رویشی، قارچها و ویروسهای دارای غلاف، مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (عامل سل) و بیشتر ویروسهای بدون غلاف را نیز از بین میبرد، اما اسپورها را از بین نمیبرد. الکل ۷۰٪ و ترکیبات فنلی نمونههایی از این دسته هستند.
۳-ضدعفونی سطح پایین (Low-level disinfection): این سطح بیشتر باکتریهای رویشی (به جز مایکوباکتریومها)، ویروسهای دارای غلاف (مانند HIV، هپاتیت B و C) و برخی قارچها را از بین میبرد. اما بر روی مایکوباکتریومها، ویروسهای بدون غلاف مقاوم (مانند نوروویروس و پولیوویروس) و اسپورها اثری ندارد. ترکیبات آمونیوم چهارتایی (کواترنری) و برخی ضدعفونیکنندههای مبتنی بر فنل ملایم در این سطح قرار میگیرند.
نکته کلیدی: سطح ضدعفونی باید بر اساس نوع وسیله، نحوه استفاده و ریسک انتقال عفونت تعیین شود.
کلاس خطر وسایل پزشکی از نظر انتقال عفونت
وسایل پزشکی را میتوان بر اساس میزان احتمال انتقال عفونت به صورت زیر طبقهبندی کرد:
۱-تجهیزات بحرانی (Critical Items): این وسایل وارد بافت بدن میشوند (مثال چاقوی جراحی، کاتتر عروقی و ایمپلنتها)، جایی که انتقال آلودگی به آن بسیار خطرناک است. بنابراین، بالاترین ریسک عفونت را دارند و حتماً باید استریل شوند.
۲-تجهیزات نیمهبحرانی (Semi-critical Items): این وسایل با غشاهای مخاطی یا پوست غیرسالم تماس پیدا میکنند، اما وارد جریان خون یا بافت استریل نمیشوند (مانند آندوسکوپ گوارش، لوله تراشه و اسپکولوم). حداقل سطح ضدعفونی موردنیاز برای اقلام نیمه بحرانی، ضدعفونی کردن سطح بالا است. در برخی موارد خاص (مثل آندوسکوپهای قابل اتوکلاو) استریل کردن ارجح است.
البته در صورت وجود نوع یکبارمصرف اقلامی مانند لوله تراشه و تیغه لارنگوسکوپ توصیه میشود که اقلام یکبارمصرف استفاده شوند. در مورد محصولاتی مثل اندوسکوپها و کابلها نیز استفاده از کاورهای یکبارمصرف استریل برای پوشش دادن آنها در موضع یکی از راههای کاهش نیاز به استریل کردن است. برای آشنایی با کاورهای تولیدی شرکت آسیا جراح پیشرو به بخش محصولات تولیدی سایت مراجعه فرمایید.
۳-تجهیزات غیربحرانی (Non-critical Items): دستگاههای غیربحرانی (مانند گوشیهای پزشکی) فقط با پوست سالم در تماس هستند و بنابراین کمترین خطر را دارند. ضدعفونی دستگاههای غیربحرانی ممکن است در سطح پایین یا متوسط انجام شود. از آنجا که آنها با پوست آسیبدیده یا غشاهای مخاطی تماس ندارند، عملاً هیچ خطر مستندی برای انتقال عوامل عفونی به بیماران از طریق دستگاههای غیربحرانی وجود ندارد.
اما در صورت آلوده شدن دست کارکنان یا تماس با سطوح دیگر میتوانند به عنوان منبع غیرمستقیم انتقال عفونت عمل کنند. بنابراین ضدعفونی آنها (حتی در سطح پایین) برای شکستن زنجیره انتقال عفونت ضروری است.
نکات کلیدی هنگام ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی
برای دستیابی به بهترین نتیجه در ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی لازم است فراتر از انتخاب نوع ماده ضدعفونیکننده به پارامترهای اجرایی زیر نیز توجه ویژهای داشته باشید:
- کارایی مواد ضدعفونیکننده به شدت تحت تأثیر شرایط محیطی است. غلظت ماده، دما، pH محیط و زمان تماس باید دقیقاً مطابق با دستورالعمل سازنده تنظیم شود. هدف نهایی این است که ضمن نابودی میکروارگانیسمهای هدف از سلامت و یکپارچگی ساختاری تجهیزات پزشکی نیز محافظت شود.
- فرآیند ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی نباید به قیمت آسیب به سلامتی کادر درمان تمام شود. برخی از ترکیبات ضدعفونیکننده به دلیل بخارات سمی یا تحریککنندگی میتوانند خطرات تنفسی یا پوستی ایجاد کنند. استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب و اطمینان از تهویه کافی در محیط کار از الزامات غیرقابلچشمپوشی در این مرحله است.
- علاوه بر اثربخشی، عواملی مانند دسترسی به تجهیزات مورد نیاز، هزینههای جاری و سهولت کاربری نیز در تدوین پروتکلهای بیمارستانی باید لحاظ شوند تا فرآیند بازپردازش تجهیزات، پایدار و قابل اجرا باشد.
در ویدیوی زیر مراحل ضدعفونی کردن ابزارهای جراحی و وسایل مورد استفاده در اتاق عمل را مشاهده خواهید کرد:
جمعبندی
در نهایت، کنترل عفونت تجهیزات پزشکی نه یک انتخاب بلکه تعهدی اخلاقی و حرفهای برای حفظ جان بیماران است. رعایت دقیق مراحل تمیزکاری، انتخاب هوشمندانه سطح ضدعفونی و توجه به استانداردهای استریلیزاسیون، زنجیرهای مطمئن را شکل میدهد که از انتقال عوامل بیماریزا جلوگیری میکند. اجرای صحیح این پروتکلها تنها راه دستیابی به محیط درمانی ایمن و استاندارد است.
امتیاز کاربران
[تعداد نظرات: ۲ میانگین نمره: ۳]
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.