تحرک بعد از جراحی؛ از چه زمانی راه برویم و چقدر مجاز است؟

شاید تصور کنید که پس از جراحی، بهترین کار این است که در تخت بخوابید و تا جای ممکن حرکت نکنید تا به زخم و بخیه‌ها آسیبی نرسد. اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد توصیه می‌شود بیمار با توجه به نوع جراحی و نظر پزشک، فعالیت بدنی و راه رفتن را به تدریج شروع کند. اما سؤال مهم این است که از چه زمانی می‌توان حرکت کرد، چقدر تحرک مجاز است و چه فعالیت‌هایی ممکن است به روند بهبودی آسیب بزنند؟ در ادامه، نکات مهم درباره تحرک و راه رفتن بعد از عمل جراحی را بررسی می‌کنیم.

چرا تحرک بعد از جراحی مهم است؟

تحرک بعد از جراحی، زنجیره‌ای از تغییرات مثبت فیزیولوژیک را در بدن ایجاد می‌کند که هر یک به نوبه خود به روند بهبودی شما کمک می‌کنند. برخی از مهم‌ترین فواید تحرک و راه رفتن بعد از جراحی عبارتند از:

• بهبود گردش خون: حرکت، جریان خون را در سراسر بدن به ویژه در پاها افزایش می‌دهد و می‌تواند به کاهش خطر تشکیل لخته‌های خون که یکی از عوارض شایع بی‌تحرکی بعد از عمل است، کمک کند. همچنین موجب افزایش سرعت بهبود محل جراحی می‌گردد.
• تقویت عملکرد ریه‌ها: حرکت و راه رفتن می‌تواند به تنفس عمیق‌تر و حفظ عملکرد ریه‌ها کمک کند. این امر خطر جمع شدن ترشحات در ریه‌ها و بروز عوارضی مانند عفونت ریه و آتلکتازی را کاهش می‌دهد.
• کمک به عملکرد دستگاه گوارش: فعالیت بدنی ملایم می‌تواند به تحریک حرکات روده کمک کند و در کاهش یبوست پس از جراحی که ممکن است تحت تأثیر بی‌تحرکی و برخی داروهای مسکن ایجاد شود، مؤثر باشد.
• حفظ قدرت عضلانی: بی‌تحرکی طولانی‌مدت می‌تواند باعث کاهش قدرت و توده عضلانی شود. حرکت و فعالیت تدریجی به حفظ توانایی عضلات و بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند.
• بازگشت سریعتر به زندگی روزمره: تحرک به موقع پس از جراحی می‌تواند به کوتاه‌تر شدن مدت بستری در بیمارستان (حدود ۱ تا ۲ روز) و بازگشت سریع‌تر بیمار به فعالیت‌های روزمره کمک کند.

اگر بعد از جراحی حرکت نکنیم چه می‌شود؟

اگر پس از جراحی برای مدت طولانی در تخت بمانید و فعالیت بدنی کافی نداشته باشید، ممکن است با برخی از عوارض زیر مواجه شوید:

• بی‌تحرکی می‌تواند جریان خون در پاها را کاهش دهد و خطر تشکیل لخته را افزایش دهد. در صورت جدا شدن لخته و انتقال آن به ریه، ممکن است آمبولی ریه ایجاد شود که یک وضعیت جدی و خطرناک است.
• بی‌تحرکی می‌تواند باعث افزایش خطر عفونت ادراری شود، به خصوص در بیمارانی که به سوند ادراری نیاز دارند.
• باقی ماندن طولانی‌مدت در یک وضعیت ثابت می‌تواند فشار مداومی به بخش‌های خاصی از بدن وارد کند و احتمال ایجاد زخم فشاری (بستر) را افزایش دهد.
• بی‌تحرکی طولانی‌مدت می‌تواند باعث ضعف عضلات، خشکی مفاصل و کاهش دامنه حرکتی شود و بازگشت به فعالیت‌های روزمره را دشوارتر کند.
• کاهش فعالیت بدنی می‌تواند حرکات طبیعی روده را کاهش دهد و احتمال یبوست را بیشتر کند.

از چه زمانی می‌توان راه رفتن را شروع کرد؟

زمان شروع راه رفتن بعد از جراحی به نوع عمل، وضعیت عمومی بیمار و نظر تیم درمان بستگی دارد. با این حال، در برخی پروتکل‌های بهبودی سریع پس از جراحی (ERAS)، در صورت پایدار بودن وضعیت بیمار، فعالیت‌هایی مانند نشستن، ایستادن و راه رفتن کوتاه ممکن است طی ۶ تا ۱۲ ساعت ابتدایی پس از انتقال به بخش آغاز شوند.

در جراحی‌های ارتوپدی و ستون فقرات، بسته به نوع عمل معمولاً راه رفتن در ۲۴ تا ۴۸ ساعت ابتدایی توصیه می‌شود. شروع فعالیت باید تدریجی باشد و میزان آن بر اساس شدت درد، علائم حیاتی و توانایی بیمار تعیین شود. این کار باید با هماهنگی جراح، پرستار یا فیزیوتراپیست انجام شود تا از وارد شدن فشار بیش از حد به بدن یا محل جراحی جلوگیری شود.

چقدر تحرک بعد از جراحی مجاز است؟

به طور کلی، بهتر است فعالیت را کم، کوتاه و تدریجی شروع کنید و با بهتر شدن شرایط، مدت و دفعات حرکت را افزایش دهید. در روزهای ابتدایی به جای یک فعالیت طولانی، چند نوبت حرکت کوتاه در طول روز انجام دهید. به عنوان مثال، می‌توانید با نشستن، ایستادن و چند قدم راه رفتن شروع کنید و در صورت نداشتن درد یا علائم غیرطبیعی به تدریج مسافت و مدت راه رفتن را افزایش دهید.

یک معیار مهم این است که تحرک نباید باعث افزایش قابل‌توجه درد، خونریزی، تورم، سرگیجه یا خستگی شدید شود. اگر هنگام فعالیت چنین علائمی ایجاد شد، باید فعالیت را متوقف کرده و در صورت تداوم علائم با تیم درمان مشورت کنید.

البته میزان مجاز فعالیت همیشه به توصیه جراح بستگی دارد، به خصوص پس از جراحی‌های ارتوپدی، ستون فقرات یا جراحی‌هایی که محدودیت خاصی برای تحمل وزن یا حرکت ایجاد می‌کنند.

بهتر است چند بار کوتاه راه برویم یا یکبار طولانی؟

در بیشتر موارد، چند نوبت کوتاه و سبک راه رفتن بعد از جراحی بهتر از یکبار پیاده‌روی طولانی است. تقسیم کردن فعالیت در طول روز فشار کمتری به بدن وارد می‌کند و به بیمار اجازه می‌دهد بدون خستگی شدید به تدریج میزان تحرک خود را افزایش دهد.

بهتر است بین این نوبت‌های کوتاه، زمان کافی برای استراحت در نظر بگیرید و فقط در صورتی مدت زمان هر فعالیت را افزایش دهید که بدن شما فعالیت قبلی را به خوبی تحمل کرده باشد.

با مشاهده چه علائمی باید تحرک بعد از جراحی را متوقف کرد؟

تحرک بعد از جراحی باید به تدریج و متناسب با توان بدن انجام شود. اگر هنگام راه رفتن یا فعالیت، هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، سریعاً فعالیت را متوقف کرده و استراحت کنید:

• افزایش قابل‌توجه تورم یا درد در محل جراحی
• سرگیجه، ضعف شدید یا احساس غش
• تنگی نفس
• احساس درد یا فشار در قفسه سینه
• خونریزی یا ترشح از محل جراحی
• تپش قلب غیرعادی یا احساس ضعف شدید

علائمی مانند تنگی نفس، درد یا فشار قفسه سینه، احساس غش یا خونریزی قابل‌توجه نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند و نباید صرفاً با استراحت انتظار برطرف شدن آن‌ها را داشت.

جمع‌بندی

تحرک بعد از جراحی در صورت تأیید پزشک، بخش مهمی از روند بهبودی است و می‌تواند به حفظ توان بدنی و کاهش عوارض ناشی از بی‌تحرکی کمک کند. با این حال، حرکت بیشتر لزوماً به معنای بهبودی سریع‌تر نیست. مهم این است که فعالیت را متناسب با شرایط بدنی خود به تدریج و بدون فشار بیش از حد انجام دهید. توجه به توصیه‌های تیم درمان و علائم بدن، بهترین راه برای داشتن یک دوره نقاهت ایمن و بازگشت سریعتر به فعالیت‌های روزمره است.